Traceerbaarheid klinkt als iets voor grote fabrikanten met een kwaliteitsafdeling. Maar het begint al bij een merk met twintig artikelen en een paar honderd orders per week. Zodra je producten verkoopt met een datum erop, krijg je met twee gegevens te maken die je niet meer kwijt mag raken: het batchnummer en de houdbaarheidsdatum. In deze blog lees je wat ze betekenen, waarom ze geld kosten als je ze niet bijhoudt, en hoe je ze vastlegt zonder dat je magazijn er trager van wordt.
Wat een batchnummer en een houdbaarheidsdatum precies zijn
Elke productierun bij je leverancier krijgt een eigen code. Dat is het batchnummer (ook wel lotnummer). Twee dozen kruidenthee kunnen er hetzelfde uitzien en dezelfde barcode hebben, maar als ze op verschillende dagen gemaakt zijn, hebben ze een ander batchnummer. Op levensmiddelen staat het vaak met een L ervoor, zoals L2410A. Die letter komt uit de Europese regels voor partijaanduiding.
De houdbaarheidsdatum kent in Nederland en Vlaanderen twee vormen. THT staat voor ten minste houdbaar tot. Tot die datum staat de producent in voor de kwaliteit. Daarna mag je het product nog verkopen als het in orde is, al willen de meeste klanten en retailers dat niet. TGT staat voor te gebruiken tot en staat op producten die snel bederven, zoals vers vlees of vis. Na die datum mag het niet meer verkocht worden. Het verschil tussen THT en TGT is dus niet alleen een woordkeuze: het bepaalt of je voorraad na de datum nog iets waard is.
Bij cosmetica is het iets anders geregeld. Daar moet een batchnummer op de verpakking staan, en een houdbaarheidsdatum als het product korter dan dertig maanden goed blijft. Langer houdbare producten dragen het open-potje-symbool met het aantal maanden na openen.
In een GS1-barcode op een omdoos of pallet zitten deze gegevens vaak al verwerkt. Achter de code (10) staat het batchnummer, achter (15) de THT-datum en achter (17) de vervaldatum. Wie die codes kan scannen, hoeft niets over te typen.
Wat traceerbaarheid in de praktijk van je vraagt
Voor levensmiddelen is traceerbaarheid geen keuze. De Europese Algemene Levensmiddelenverordening schrijft voor dat elk bedrijf in de keten weet van wie het een product kreeg en aan welke zakelijke afnemer het iets leverde. Dat heet één stap terug en één stap vooruit. Ontdek je dat een product niet veilig is, dan moet je het uit de handel nemen en de NVWA inlichten.
Neem een merk in kruidenthee dat zijn eigen voorraad beheert in een bedrijfsunit in Gelderland. Op een dinsdagochtend belt de leverancier van de gedroogde kamille: batch L2410A is mogelijk besmet. De vraag is dan simpel. Welke orders bevatten die batch? Ligt er nog iets van op de plank? Welke drogisterijketen kreeg twee pallets mee? Wie dat binnen een uur kan beantwoorden, haalt alleen die batch terug. Wie het niet weet, haalt alles van dat artikel terug, mailt alle klanten van de afgelopen maanden en verliest een week.
Ook zonder terughaalactie vragen afnemers erom. Retailers en groothandels willen bij een levering weten welke batches en datums er op de pallet staan, en ze stellen eisen aan de resterende houdbaarheid bij ontvangst. Een levering met een te korte datum wordt geweigerd of komt later als retour terug.
Waar het misgaat zonder registratie
De meeste verliezen ontstaan niet bij een terughaalactie, maar elke dag een beetje.
Oudere voorraad schuift naar achteren. Een orderpicker pakt de doos die vooraan staat, en dat is vaak de nieuwste levering. De oudere doos erachter verloopt ongemerkt en gaat bij de volgende telling als derving de container in.
Klanten krijgen korte datums. Een webshopklant die een pot vitamines ontvangt die over zes weken verloopt, schrijft een slechte review of stuurt hem terug. Een retailer stuurt de hele zending terug.
Een spreadsheet lost dit niet op. Een sheet bevat alleen wat iemand heeft ingetypt op het moment dat hij eraan dacht. Voorraad wordt verplaatst, een doos wordt aangebroken, iemand pakt van de verkeerde plek. Na een drukke decembermaand met Sinterklaas en kerstpakketten klopt de sheet niet meer met wat er in de stelling ligt, en niemand weet precies sinds wanneer.
Batchnummers bijhouden op drie momenten
Je hoeft batch en datum niet de hele dag in de gaten te houden. Je moet ze vastleggen op de drie momenten waarop voorraad van eigenaar of plek wisselt.
Bij ontvangst. Elke binnenkomende doos of pallet wordt gescand. Het batchnummer gaat dan meteen het systeem in, gekoppeld aan de leverancier en de locatie waar de voorraad komt te liggen, en de houdbaarheidsdatum hoort bij die voorraad. Staat er een GS1-barcode op, dan komt het batchnummer uit de scan. Twijfel je aan een levering, zet hem dan eerst apart in een quarantainezone tot hij is goedgekeurd.
Bij het picken. Hier geldt de regel dat wat het eerst vervalt, het eerst de deur uit gaat, ook als het later is binnengekomen. Dat heet FEFO. Met het oog lukt dat bij tien artikelen. Bij tweehonderd artikelen, drie leveranciers en een uitzendkracht in de piek niet meer. Een systeem dat de picker naar de juiste locatie stuurt en een scan van de verkeerde batch weigert, neemt dat werk over. Let wel op de eisen van je afnemer: een retailer met een minimale resterende houdbaarheid wil niet de oudste voorraad, maar de oudste die nog binnen zijn eis valt.
Bij het inpakken. Op het moment dat een product in een doos gaat, koppel je de batch aan de order. Dat is de stap die je nodig hebt bij een terughaalactie: zoek op batchnummer en je ziet welke orders en welke klanten het betreft. Voor zakelijke leveringen op pallets komt daar het SSCC-label bij, de unieke code van de pallet waarmee je afnemer bij ontvangst ziet wat erop staat.
Veeg zijwaarts om de hele afbeelding te zien.
Hoe een WMS dit ondersteunt
Een warehouse management systeem met scanners neemt veel van dit werk over terwijl je mensen gewoon hun werk doen. In BizBloqs kies je per artikel een pickstrategie, bijvoorbeeld op datum of op binnenkomst, en het systeem stuurt de picker daarop aan. Je kunt in je locatie-indeling een kwaliteitszone maken voor voorraad die nog niet vrijgegeven is. Voor palletleveringen maakt BizBloqs zelf SSCC-labels, voor pallets met één artikel en voor gemengde pallets. Elke beweging wordt vastgelegd in een audit trail, zodat je achteraf ziet wie wat wanneer deed.
Bij het inpakken koppelt BizBloqs de batch aan de order. Belt je leverancier over batch L2410A, dan zoek je op dat batchnummer en zie je welke orders en welke klanten die batch hebben gekregen. Wat er nog in het magazijn ligt, blokkeer je in de WMS. Dat is een standaardfunctie: een geblokkeerde batch wordt niet meer gepickt, ook niet als hij op datum aan de beurt zou zijn, tot jij hem weer vrijgeeft of afvoert.
Werk je in voeding of drank, kijk dan ook op de pagina over levensmiddelen logistiek. Verkoop je cosmetica, dan past de pagina over cosmetica logistiek.
Drie vragen om te bepalen hoe dringend dit voor je is
- Verkoop je iets met een datum erop? Dan moet je op datum picken, ook als niemand dat zo noemt.
- Kun je vandaag zeggen welke klanten iets hebben gekregen uit één specifieke levering van je leverancier? Zo niet, dan is een terughaalactie een week werk in plaats van een uur.
- Lever je aan retailers of groothandels? Dan vragen ze vroeg of laat om batch en datum per pallet, en om een minimale resterende houdbaarheid.
Beantwoord je twee van de drie met ja, dan is het tijd om batch en datum niet langer met de hand bij te houden. Plan een wms demo en neem een paar van je eigen artikelen en leveranciers mee. Dan zie je hoe ontvangst, picken en inpakken er met jouw producten uitzien.



